Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler Yönetmeliği: Gıda Sektörü İçin Yeni Çerçeve

Giriş

Tarım ve Orman Bakanlığı (“Bakanlık”) tarafından 14 Eylül 2026 tarihli ve 33370 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliği (“Yönetmelik”) ile gıdalarda kullanılan aroma vericilerin ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenlerinin kullanım koşulları, bunların kaynak materyalleri, tütsü aroma vericilerinin üretim koşulları ve etiketleme esaslarına ilişkin kapsamlı bir düzenleme getirilmiştir.

Yönetmelik, 11 Haziran 2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun (“5996 sayılı Kanun”) 23., 24. ve 26. maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır. Yönetmeliğin temel amacı; insan sağlığının ve tüketici menfaatlerinin korunması, gıda ticaretinde adil uygulamaların sağlanması ve çevrenin gözetilmesi suretiyle aroma vericiler ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenlerinin kullanım koşulları ile etiketleme esaslarının belirlenmesidir.

Yönetmelik ayrıca Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanmış olup, aroma vericiler ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenlerine ilişkin ayrıntılı kullanım, izin ve etiketleme hükümleri içermektedir.

Temel Düzenlemeler

Yönetmelik; gıdalarda kullanılan veya kullanılması amaçlanan aroma vericileri, aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenlerini, bu ürünleri içeren gıdaları, aroma vericilerin ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenlerinin kaynak materyallerini ve tütsü aroma vericilerinin üretim koşullarını kapsamaktadır.

Bununla birlikte, yalnızca tatlı, ekşi veya tuzlu tada sahip maddeler ile işlenmemiş gıdalar; ayrıca olduğu halleriyle tüketildiği ve/veya gıda bileşeni olarak kullanılmadığı sürece taze, kurutulmuş veya dondurulmuş baharat ve/veya otlar, çay karışımları ve infüzyon için karışımlar gibi bileşik olmayan gıdalar ve bunların karışımları Yönetmelik kapsamı dışında tutulmuştur.

Yönetmelik’te; aroma öncülü, aroma verici, aroma verici madde, aroma verici preparat, aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşeni, doğal aroma verici madde, ısıl işlem aroma vericisi, tütsü aroma vericisi, tütsü aroma vericisi türevleri, diğer aroma verici ve kaynak materyal gibi kavramlar ayrıntılı şekilde tanımlanmıştır. Ayrıca CAS, CoE, EINECS, FEMA, FL ve JECFA numaralarına ilişkin tanımlara da yer verilmiştir.

Yönetmelik kapsamında “değerlendirilmiş aroma verici maddeler” ile “değerlendirmesi devam eden aroma verici maddeler” arasında ayrım yapılmaktadır. Risk değerlendirmesi devam eden aroma verici maddeler, değerlendirme tamamlanarak EK-1 Bölüm A, Tablo 1’e değerlendirilmiş aroma verici madde olarak ekleninceye veya listeden çıkarılıncaya kadar Yönetmelik’te öngörülen koşullar çerçevesinde piyasaya arz edilebilmekte ve gıdalarda kullanılabilmektedir.

Yönetmelik’in genel hükümleri uyarınca gıdalarda yalnızca mevcut bilimsel kanıtlar temelinde tüketicinin sağlığı açısından güvenilirlik riski doğurmayan ve kullanımı tüketiciyi yanıltmayan aroma vericiler veya aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri kullanılabilecektir. Yönetmelik hükümleriyle uyumlu olmayan aroma vericiler ile aroma verici ve/veya aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenlerini içeren gıdalar piyasaya arz edilemez.

Ayrıca domuz ve böcek kaynaklı aroma vericiler, aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri ve bunların üretiminde kullanılan kaynak materyaller gıdalarda kullanılamayacaktır. Yönetmelik kapsamındaki ürünler, perakende gıda işletmelerinde tüketici talebi doğrultusunda servis edilen veya ambalajlanan gıdalarda tüketiciyi yanıltıcı şekilde kullanılamayacak ve herhangi bir alkollü içki adıyla veya alkollü içki kategori adıyla piyasaya arz edilemeyecektir.

Özel Kullanım Koşulları

Yönetmelik’in 6. maddesinde, belirli maddeler, kaynak materyaller ve aroma vericiler bakımından özel kullanım koşulları ve sınırlamalar öngörülmektedir.

Bu kapsamda;

• EK-3 Bölüm A’da yer alan maddeler, listede belirtilen halleriyle gıdalara ilave edilemez.
• Aroma vericilerin veya aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenlerinin bazı bileşik gıdalara eklenmesi sonucunda gıdalarda bulunabilecek belirli maddelerin en yüksek miktarları EK-3 Bölüm B’de düzenlenmektedir.
• EK-4 Bölüm A’da yer alan kaynak materyaller aroma vericilerin veya aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenlerinin üretiminde kullanılamaz.
• EK-4 Bölüm B’de yer alan kaynak materyallerden elde edilen aroma vericiler ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri yalnızca ilgili bölümde belirtilen koşullar çerçevesinde kullanılabilir.
• Isıl işlem aroma vericilerinin üretim koşulları ve bu ürünlerde bulunabilecek belirli maddelerin en yüksek miktarları EK-5’e uygun olmak zorundadır.

Buna karşılık, Yönetmelik’in 6. maddesinde belirtilen bazı ürünler, genel güvenilirlik ve tüketiciyi yanıltmama koşullarını karşılamaları kaydıyla ayrıca değerlendirme ve onaya tabi olmaksızın kullanılabilmektedir. Bunlar arasında belirli koşullarla gıdadan elde edilen aroma verici preparatlar, EK-5 koşullarını sağlayan ve gıdadan elde edilen ısıl işlem aroma vericileri, gıdadan elde edilen aroma öncüleri ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri yer almaktadır. Bununla birlikte, Bakanlık’ın veya Bilimsel Komisyonun söz konusu aroma verici veya aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşeninin güvenilirliğine ilişkin şüphesinin bulunması halinde, ilgili ürün hakkında risk değerlendirmesi gerçekleştirilecektir. Bilimsel Komisyonun görüşü doğrultusunda Bakanlık’ça değerlendirme yapılacaktır ve riskin varlığının tespit edilmesi halinde gerektiğinde acil durum tedbiri uygulanacaktır.

İzin ve Kullanım Sistemi

Yönetmelik, belirli aroma vericiler ve kaynak materyaller bakımından Bakanlık’ın değerlendirmesi ve iznini öngörmektedir.

Bu kapsamda;

• aroma verici maddeler,
• gıda dışındaki belirli kaynak materyallerden elde edilen aroma verici preparatlar,
• Yönetmelik’te belirtilen kapsamda belirli ısıl işlem aroma vericileri,
• gıda dışındaki kaynak materyallerden elde edilen belirli aroma öncüleri,
• diğer aroma vericiler ve
• belirli gıda dışı kaynak materyaller

Bakanlık’ın değerlendirme ve iznine tabidir.

Yönetmelik’in 7. maddesi kapsamında Bakanlık’ın değerlendirme ve iznine tabi tutulan aroma vericiler ve kaynak materyaller EK-1’de listelenmektedir. Bu kapsamdaki aroma vericiler ve kaynak materyaller bakımından yalnızca EK-1’de yer alan ürünler, Yönetmelik’te belirtilen kullanım koşulları çerçevesinde piyasaya arz edilebilir ve gıdalarda kullanılabilir.

Dolayısıyla, EK-1’de bulunma zorunluluğu tüm aroma vericiler bakımından genel bir kural niteliğinde değildir. Gıda işletmecilerinin öncelikle kullandıkları ürünün Yönetmelik kapsamında hangi kategoriye girdiğini ve Bakanlık’ın değerlendirme ve iznine tabi olup olmadığını belirlemeleri gerekmektedir.

Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar ve Ürünlerine Dair Yönetmelik kapsamına giren bir aroma verici veya kaynak materyalin EK-1’de yer alabilmesi için ayrıca ilgili GDO mevzuatı kapsamında izin verilmiş olması da zorunludur.

Tütsü Aroma Vericileri

Yönetmelik tütsü aroma vericileri bakımından da özel üretim kuralları getirmektedir. Birincil ürünlerin üretim koşullarının EK-6’ya uygun olması gerekmektedir. Tütsü aroma vericisi türevleri ise Bakanlık’ça belirlenmiş birincil ürünlerin uygun fiziksel işlemlerle ileri işlenmesi suretiyle üretilebilecektir. Ayrıca birincil ürünlerin üretimi sırasında yan ürün olarak ortaya çıkan suda çözünmeyen yağlı fazın tütsü aroma vericisi üretiminde kullanılması yasaklanmıştır.

Kimler Etkileniyor?

Yönetmelik, aroma vericilerin üretimi, ithalatı, tedariki veya gıdalarda kullanımıyla bağlantılı olarak gıda sektöründe faaliyet gösteren geniş bir işletme grubunu etkilemektedir.

Özellikle;

• aroma verici üreten veya ithal eden işletmeler,
• aroma vericilerin dağıtım ve tedarikini gerçekleştiren işletmeler,
• ürünlerinde aroma verici veya aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri kullanan gıda üreticileri,
• tütsü aroma vericileri veya bunların birincil ürünlerini üreten veya kullanan işletmeler

ürünlerini, tedarik zincirlerini ve üretim süreçlerini Yönetmelik hükümleri çerçevesinde değerlendirmelidir.

Etiketleme Yükümlülükleri

Yönetmelik kapsamında aroma vericilerin etiketlenmesine ilişkin ayrıntılı düzenlemeler getirilmiştir.

Son tüketiciye sunulmayacak aroma vericilerin etiketlerinde, diğer hususların yanı sıra;

• “aroma verici” ibaresi veya aroma vericinin daha özel ismi veya tanımı,
• “Gıdada kullanım içindir”, “Gıdada kullanımı sınırlıdır” ibaresi veya kullanımın amaçlandığı gıdayı belirten daha özel bir ifade,
• gerekli hallerde özel depolama, muhafaza veya kullanım koşulları,
• parti işareti veya numarası,
• ürün bileşimine ilişkin bilgiler,
• üretici, ambalajlayıcı, ithalatçı veya dağıtıcı bilgileri,
• kullanım miktarı sınırlandırılan bileşenlere ilişkin bilgiler,
• net miktar,
• tavsiye edilen tüketim tarihi veya son tüketim tarihi ve
• gerektiğinde alerjen bilgileri

bulunmalıdır.

“Perakende satış için değildir” ibaresinin ambalaj üzerinde kolayca görülebilecek şekilde bulunması şartıyla, belirli bileşim ve kullanım bilgileri sevkiyata eşlik eden veya sevkiyat öncesinde alıcıya ulaştırılan dokümanlarda verilebilecektir. Aroma vericilerin tankerlerle temin edilmesi halinde ise ilgili bilgilerin tamamı sevkiyata eşlik eden dokümanlarda bulunabilecektir.

Son tüketiciye sunulacak Yönetmelik kapsamındaki ürünlerin etiketlenmesinde, ilgili gıda etiketleme, GDO ve parti tanımlama mevzuatı hükümlerine uyulması gerekmektedir. Ayrıca Yönetmelik’in 13. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, aroma vericilerin tek başına veya diğer aroma vericiler, gıda bileşenleri ya da eklenen diğer maddelerle karıştırılarak son tüketiciye satışa sunulması halinde, ambalajlarında “Gıdada kullanım içindir” veya “Gıdada kullanımı sınırlıdır” ibaresine ya da aroma vericinin kullanımının amaçlandığı gıdayı belirten daha özel bir ibareye yer verilmesi gerekmektedir.

“Doğal” İbaresinin Kullanımı

Yönetmelik, aroma vericiler bakımından “doğal” ibaresinin kullanımına ilişkin ayrıntılı kriterler getirmektedir. “Doğal” ibaresinin belirli bir gıda, gıda grubu veya bitkisel ya da hayvansal aroma verici kaynakla birlikte kullanılabilmesi için aroma vericiyi oluşturan bileşenlerin tamamının veya ağırlıkça en az %95’inin referans gösterilen kaynaktan elde edilmiş olması gerekir. Bunun yanında “doğal aroma verici madde/maddeler”, “doğal aroma verici” ve “diğer doğal aroma vericiler” gibi ifadelerin kullanılabileceği durumlar da ayrıca düzenlenmiştir.

FL 16.133 İçin Özel Etiketleme

Yönetmelik’in 14. maddesi kapsamında son tüketiciye sunulmayacak FL 16.133 numaralı aroma verici madde ve bu maddeyi içeren aroma vericiler için özel bir etiketleme yükümlülüğü getirilmiştir. Bu ürünlerin ambalaj veya kaplarında; “FL 16.133 numaralı aroma verici maddeyi içerir. Foto dönüşümünü önlemek için ışıktan koruyun” ve “Işıktan uzak tutun” ibarelerinin yer alması gerekmektedir.

Raporlama ve Bakanlığa Bildirim Yükümlülükleri

Yönetmelik şirketler bakımından yalnızca ürün ve etiket uyumu değil, belirli raporlama ve bildirim yükümlülükleri de öngörmektedir. Kullanımına izin verilen ve değerlendirmesi devam eden bir aroma verici maddenin kullanıcısı veya üreticisi, Bakanlık’ın talebi üzerine gıdaya eklenen aroma verici maddenin miktarı hakkında on iki aylık süre içinde Bakanlık’ı bilgilendirmek zorundadır.

Ayrıca listelerde yer alan bir aroma vericinin üretim metodunda veya başlangıç materyallerinde, risk değerlendirmesinde esas alınan koşullara kıyasla önemli bir değişiklik meydana gelmesi halinde, söz konusu aroma verici piyasaya arz edilmeden önce Bakanlık’ın değerlendirmesine sunulmak üzere gerekli belgelerin iletilmesi gerekir.

Aroma vericilerin ve/veya kaynak materyallerinin üreticisi veya kullanıcısı, aroma verici maddenin güvenilirlik değerlendirmelerini etkileyebilecek her türlü yeni bilimsel veya teknik bilgiye ulaştığında Bakanlığı derhal bilgilendirmek zorundadır. Aroma vericilerin üretimi, depolanması ve kullanımı için gerekli katkı maddeleri ile taşıyıcı ve çözücülerin ayrıca Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği hükümlerine uygun olması zorunludur.

Şirketler Ne Yapmalı?

Bu kapsamda gıda sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin öncelik vermesi gereken başlıca uyum adımları şu şekilde özetlenebilir:

• Mevcut ürün reçetelerinde kullanılan aroma vericilerin ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenlerinin Yönetmelik’te yer alan tanım ve kategoriler kapsamında sınıflandırılması;
• Kullanılan aroma vericilerin Bakanlık’ın değerlendirme ve iznine tabi olup olmadığının belirlenmesi ve bu kapsamdaki ürünlerin EK-1’deki statülerinin kontrol edilmesi;
• Yönetmelik’in 6. maddesi kapsamında değerlendirme ve onaydan muaf ürünlerin ilgili koşulları sağlayıp sağlamadığının incelenmesi;
• Ürünler bakımından EK-3’teki yasaklı maddeler ve maksimum miktarların kontrol edilmesi;
• Kaynak materyallerin EK-4 hükümleri bakımından değerlendirilmesi;
• Isıl işlem aroma vericileri kullanılıyorsa EK-5 koşullarının kontrol edilmesi;
• Tütsü aroma vericileri veya birincil ürünler kullanılıyorsa üretim süreçlerinin EK-6 ve ilgili özel hükümlere uygunluğunun değerlendirilmesi;
• Değerlendirmesi devam eden aroma verici maddelerin kullanıldığı ürünlerin belirlenmesi ve ilgili maddelerin statülerinin takip edilmesi;
• Mevcut ürün ve aroma verici etiketlerinin 13. madde kapsamında gözden geçirilmesi;
• FL 16.133 numaralı aroma verici maddeyi içeren ürünlerde 14. maddede öngörülen özel etiketleme yükümlülüklerinin kontrol edilmesi;
• Tedarikçilerden alınan teknik spesifikasyon, menşe, kaynak materyal ve uygunluk belgelerinin güncellenmesi;
• Katkı maddeleri, taşıyıcı ve çözücülerin ilgili gıda katkı maddeleri mevzuatına uygunluğunun kontrol edilmesi;
• Bakanlık’ın bilgi talepleri ile yeni bilimsel veya teknik bilgiler bakımından gerekli iç raporlama ve bildirim süreçlerinin oluşturulması;
• Geçiş hükümlerinde özel olarak düzenlenen aroma verici maddelerin kullanıldığı ürünlerin tespit edilmesi.

Geçiş Süreci ve 31 Aralık 2026 Tarihi

Yönetmelik kapsamında faaliyet gösteren gıda işletmecilerinin 31 Aralık 2026 tarihine kadar Yönetmelik hükümlerine uyum sağlamaları zorunludur. Yönetmelik’in yayımından önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri ise yeni Yönetmelik hükümlerine uyum sağlayıncaya kadar, Yönetmelik’in 19. maddesiyle yürürlükten kaldırılan önceki Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliği hükümlerine uymaya devam etmek zorundadır. Yönetmelik’in yayımından önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri tarafından 31 Aralık 2026 tarihinden önce piyasaya arz edilen ürünler ve bu ürünleri içeren gıdalar ise raf ömürlerinin sonuna kadar piyasada bulunabilecektir.

Belirli Aroma Verici Maddeler İçin Özel Geçiş Kuralları

FL 04.029, FL 05.100, FL 05.175, FL 05.222, FL 15.029, FL 15.030, FL 15.060, FL 15.119, FL 15.130 ve FL 15.131 numaralı aroma verici maddeler, 31 Aralık 2026 tarihinden itibaren piyasaya arz edilemeyecek ve gıda üretiminde kullanılamayacaktır. Ayrıca 31 Aralık 2026 tarihinden itibaren bu aroma verici maddelerin ve bu aroma verici maddelerden herhangi birini içeren gıdaların ithalatına izin verilmeyecektir. Söz konusu maddelerden birini içeren ve 31 Aralık 2026 tarihinden önce piyasaya arz edilmiş gıdalar ise raf ömürleri boyunca piyasada bulunabilecektir.

Bununla birlikte Yönetmelik önemli bir istisna da öngörmektedir. 31 Aralık 2026 tarihinden önce üretilmiş olan ve söz konusu aroma verici maddeleri içeren; depolama, satış, standardizasyon, seyreltme veya çözünmeyi kolaylaştırmak amacıyla gıda katkı maddeleri, enzimler ve taşıyıcılar gibi diğer gıda bileşenlerini de içerebilen karışım halindeki aroma vericiler, kendi raf ömürleri süresince gıda üretiminde kullanılabilecektir.

FL 05.062 ve FL 05.099 İçin Özel Düzenleme

FL 05.062 ve FL 05.099 numaralı aroma verici maddeler ise 31 Aralık 2026 tarihinden itibaren yalnızca Yönetmelik’in EK-1 Bölüm A, Tablo 1’inde belirtilen gıda kategorilerinde kullanılabilecektir. Yönetmelik’in yayımı tarihinden önce piyasaya arz edilmiş ve FL 05.062 veya FL 05.099 numaralı aroma verici maddeleri içeren gıdalar ise raf ömürleri boyunca piyasada bulunabilecektir.

İdari Yaptırımlar

Yönetmelik’e aykırı uygulamalar bakımından Yönetmelik’in 17. maddesi uyarınca 5996 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri çerçevesinde idari yaptırım uygulanacaktır. Bu nedenle şirketlerin uyum çalışmalarını yalnızca ürün reçeteleri ve etiketler ile sınırlı tutmamaları; tedarik, ithalat, üretim, kaynak materyal, teknik belgelendirme, raporlama ve Bakanlık’a bildirim süreçlerini de Yönetmelik hükümleri çerçevesinde gözden geçirmeleri önem taşımaktadır.

Sonuç

Yeni Yönetmelik, aroma vericiler ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenlerinin kullanımına ilişkin önceki düzenleme çerçevesini önemli ölçüde güncelleyerek; ürünlerin sınıflandırılması, değerlendirme ve izin süreçleri, kaynak materyal kısıtlamaları, kullanım limitleri, tütsü aroma vericilerinin üretimi, etiketleme, raporlama ve geçiş süreçleri bakımından ayrıntılı yükümlülükler getirmektedir. Özellikle 31 Aralık 2026 tarihine kadar uyum sağlama yükümlülüğü, gıda işletmecilerinin mevcut ürün ve üretim süreçlerini gecikmeksizin değerlendirmelerini gerekli kılmaktadır. Bununla birlikte geçiş süreci yalnızca bu tarihten ibaret olmayıp, belirli aroma verici maddeler, aroma karışımları ve gıda kategorileri bakımından farklı kurallar içermektedir.

Yönetmelik metninin tamamına buradan ulaşabilirsiniz.