Reklam Hukukunda Güncel Gelişme: Yönetmelik Değişikliği Ne Getirdi?

Giriş

Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (“Değişiklik”) 1 Temmuz tarihinde Resmî Gazetede yayımlanmıştır. Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği (“Yönetmelik”)’nde oldukça geniş değişiklikler öngören maddeler 1 Ağustos itibarıyla yürürlüğe girecektir.

Yeni Eklenen Tanımlar

Değişiklik ile halihazırda Yönetmelik’te bulunan tanımlara ek olarak “çevresel beyan”, “sosyal medya”, “sosyal medya etkileyicisi”, “tüketici değerlendirmeleri” ifadeleri tanımlar kısmına eklenmiş ve bu kavramlara ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. “Çevresel beyan” bir ürünün çevresel fayda sağladığına, çevre üzerindeki olumsuz etkisinin azaltıldığına ya da böyle bir olumsuz etkisinin bulunmadığına ilişkin her türlü ifade ve yönlendirme olarak tanımlanmaktadır. “Tüketici değerlendirmeleri” ise internet ortamında yapılan her türlü tüketici ifadesi, onayı ve derecelendirmesini ifade edecek şekilde sınırlandırılmıştır.

Reklam Kısıtlamaları

Değişiklik ile tüketicinin doğrudan veya dolaylı olarak yanıltılmasının önlenmesi amacıyla dikkate alınacak hususlar genişletilmiştir. Bu kapsamda diploma, madalya ve ödüllere ek olarak akademik unvanlar da düzenlemeye dahil edilmiş; böylece bu unsurlar kullanılarak yanıltıcı reklamların önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

Değişikliklere kadar gıda reklamlarında yalnızca sağlık beyanı kapsamına giren hususlar karşılaştırmaya konu edilemez durumdayken değişiklikten itibaren takviye edici gıdalar da bu kapsama alınmış olup takviye edici gıdalardaki karşılaştırmalı reklam yasağı kaldırılmıştır.

İndirimli Satış Reklamları

Yönetmelik’in ilgili maddesi gereğince indirimli satış reklamlarında indirimden önceki fiyat, indirim başlangıç ve bitiş tarihi ile indirimli ürün miktarının gösterilmesi ile gerçekte olduğundan daha fazla indirim yapılıyormuş gibi gösterilmemesi gerekmektedir.

Değişiklik ile söz konusu indirimden önceki fiyat tespit edilirken indirimin başlangıç tarihinden geriye olarak on gün, bozulabilecek mallarda ise bir önceki gün fiyatlarındaki en düşük fiyatlar esas alınmaktadır. Mal veya hizmet eğer farklı satış kanalları üzerinden satışa sunuluyorsa indirimden önceki fiyat yalnızca ilgili satış kanalındaki fiyatları dikkate alınarak belirlenmektedir. Sadakat uygulamalarına ilişkin reklamlarda, sadakat programı eğer kolaylıkla erişilebilir ya da kullanılabilirse bu madde hükümleri yine uygulanacaktır. Dolayısıyla kanun koyucu sadakat programları ile hukuka karşı hileyi önlemeyi amaçlamıştır.

Buna karşın bir mal veya hizmete ilişkin indirim ya da başka bir faydanın sağlanması halinde, belirli nitelik ve nicelikte belirli bir işlemi gerçekleştirme veya başka bir şarta bağlayan koşullu reklamlarda mal veya hizmetin miktarının gösterilmesine ilişkin durumlarda bu madde uygulama alanı bulmayacaktır.

Çevresel Beyanlara İlişkin Reklamlar

Yönetmelik’te çevre konusundaki duyarlılığın istismar edilmemesi ön planla olmasına karşın, Değişiklik ile tüketicilerin işaretler, semboller ve onaylar yoluyla yalnızca aldatılmasının değil yanıltılmasının da önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda tüketicilerin yanıltılmaması ve aldatılmamasına ilişkin genel kurallar somutlaştırılmış; sertifika veya onaylı kurumlara ilişkin ifadeler bulunduran reklamlarda, bu ifadelerin belgeler ile ispatlanmış olması zorunluluk haline getirilmiştir.

Çevresel beyan niteliğindeki reklamlarda ürün veya hizmetin çevresel etkilerine ilişkin olumlu ifadelerin tüketici nezdinde belirsizlik yaratmayacak şekilde kullanılması gerekmektedir. Bu doğrultuda söz konusu olumlu ifadelerin hangi süreç ile ilgili olduğu açıkça belirtilmelidir. Ayrıca Değişiklik ile tüketicilerin ayrıntılı bilgiye kolayca erişebilmesi amacıyla, bu beyanlara ilişkin detayların yer aldığı bir internet sitesine yönlendirme yapılması da zorunlu hale getirilmiştir.

Sosyal Medya Etkileyicileri Aracılığıyla Yapılan Reklamlar

Değişiklik ile, Sosyal Medya Etkileyicileri Tarafından Yapılan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Hakkında Kılavuz’da halihazırda yer alan bazı düzenlemelere Yönetmelik’te yer verilmiştir. Yönetmelik’e eklenen yeni madde ile sosyal medya etkileyicileri (influencerlar) aracılığıyla yapılan reklamların açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir olması gerekmektedir. Paylaşımlarda; hizmete/mala veya reklam verene bir yönlendirme varsa, indirim/maddi kazanç veya ücretsiz hizmet gibi faydalar sağlıyorsa, çekiliş veya yarışma yahut kampanyalara ilişkin içerikler paylaşılıyorsa, reklam verenin düzenlediği bir etkinliğe katılım karşılığında menfaat elde edilerek paylaşımda bulunulması gibi durumlarda içeriğin reklam olduğu belirtilmelidir. Bu ifadeler her bir paylaşımda kolaylıkla okunabilir boyutta ve arka planda gizleme niyeti olmaksızın ekranda görünmelidir.

Reklam veya tanıtım ifadeleri ile teşekkür ifadeleri veya ürünün sağlandığına ilişkin ifadeler görsel olarak eğer yalnızca sesli ise sesli olarak eklenmelidir.

Hedefli Reklamcılık ve Yapay Zekâ

Yönetmelik’te “hedefli reklamcılık faaliyeti” mesafeli sözleşme kurulmasına aracılık eden aracı hizmet sağlayıcılar tarafından tüketicilerin çevrimiçi davranışları, tercihlerine ilişkin geçmiş kayıtlar, konum bilgileri, demografik veriler veya benzeri kişisel veriler analiz edilerek reklamların özelleştirilmesi olarak ifade edilmiştir. Değişiklik ile hedefli reklamcılık yapılabilmesinin koşulu, hangi kriterler kullanılarak ilgili tüketiciye gösterildiğine ve bu kriterlerin nasıl değiştirilebileceğine ilişkin doğrudan ve kolay erişilebilir bilgilerin tüketiciye sunulmasına bağlanmıştır. Çocuklara yönelik veya yönelik olabilecek hedefli reklamlar da yasaklanmıştır.

Bu kısıtlamalara ek olarak, yapay zekâ teknolojisiyle bir kişinin dijital kopyasının oluşturulması ve bu kişinin gerçekte kullanmadığı bir ürünü tavsiye ediyormuş gibi gösterildiği yanıltıcı içerikler de yasaklanmıştır.

Sonuç

Sonuç olarak Değişiklik, reklam hukukunda tüketicinin korunması, şeffaflığın artırılması ve dijital mecralarda ortaya çıkan yeni reklam pratiklerinin denetlenmesi bakımından güncelleme niteliğindedir. Özellikle çevresel beyanlar, hedefli reklamcılık, indirimli satışlar ve yapay zekâ ile oluşturulan dijital kopyalara ilişkin düzenlemeler; reklam verenlerin daha açık, ispatlanabilir ve yanıltıcı olmayan içerikler üretmesini zorunlu kılmaya devam etmektedir. Bu kapsamda değiştirilen Yönetmelik, yalnızca geleneksel reklamları değil, dijitalleşme ile çeşitlenen reklam yöntemlerini de denetim altına alarak hem tüketicilerin doğru bilgilendirilmesini hem de dürüst rekabet ortamının korunmasını amaçlamaktadır.

Değişiklik metninin tamamına buradan ulaşabilirsiniz.