AB için Son Yılların En Büyük Yaptırım Paketi: 21. Yaptırım Paketi ile Neler Değişti?

Giriş

Avrupa Komisyonu (“Komisyon”) bir süredir tartıştığı ve sonuçlandırmaya çalıştığı Rusya’ya yönelik 21. yaptırım paketi (“Yaptırım Paketi”) üzerinde anlaşmaya vardığını ve üye ülkeler tarafından kabul edildiğini 23 Temmuz günü duyurdu.[1]

Böylece bir kez daha Avrupa Birliği (“AB”), Rusya ekonomisi ve savaş finansmanı için kritik sektörleri hedef alarak Rus petrolü tavan fiyat düzenlemesindeki ve enerji, finans, kripto ve ticaret sektörlerindeki yaptırım iradesini güçlü bir şekilde arttırdı.[2] Öyle ki, AB Dış Politika Sorumlusu Kaja Kallas’a göre güncel Yaptırım Paketi son dört yılın en büyük yaptırım paketi oldu.[3]

21. Yaptırım Paketi Neleri Değiştirdi?

20. Yaptırım Paketi, AB’nin yaptırımların etrafından dolanılması (sanction circumvention) ile mücadele altyapısını genişleten ve bu hususta yeni hukuki araçlar (tool) kuran düzenlemeler getirmişti. Bu kapsamda AB ilk kez – Kırgızistan başta olmak üzere-  Rusya’nın yaptırımları dolanmasına yardımcı olan üçüncü ülkelerin tespiti için “anti-circumvention tool”unu etkinleştirdiğini duyurmuştu. Ayrıca Rus kripto hizmet sağlayıcılarına yönelik sektör çapında yasaklar; tanker satışlarında zorunlu durum tespiti ve “no-Russia” hükümleri; LNG tankerlerine bakım yasağı, siber güvenlik hizmetleri yasağı ve Rusya hükümetinin AB şirketleri ve kişilerine misilleme niteliğindeki yargı süreçlerine karşı AB işletmelerini koruyan yeni tedbirler getirmişti.

21. Yaptırım Paketi ise 20. Yaptırım Paketi’nin kurduğu bu çerçeveyi özellikle finans, kripto, enerji altyapısı, petrol ürünleri fiyatları ve gölge filo ekosistemlerinde genişleterek detaylandırmaktadır. Bu kapsamda; 94 banka ve büyük finans kuruluşunun malvarlığı dondurulmuş; 33 ilave Rus finans kuruluşu ile üçüncü ülkelerdeki 14 kripto platformuna işlem yasağı getirilmiştir. Ayrıca askeri-endüstriyel sektörden 107, petrol sektöründen 19 ve gölge filo ekosisteminden 9 aktörün yanı sıra 41 gemi listelenerek, toplam 218 yeni kişi ve kurum yaptırım kapsamına alınmıştır. Bu rakam savaş başladığından beri en yüksek sayıda listelemeyi işaret etmektedir.

Ayrıca Konsey ilk defa Rusya’ya yönelik yaptırımları kapsamında;

• Rusya ekonomisine fayda sağlayan üçüncü ülke kripto hizmetlerine yönelik tam yasak uygulayabilme yetkisini,
• Ayrıca rafineriler ve petrol ürünleri tacirlerini hedef alarak Rusya ekonomisine ciddi bir kaynak sağlamaya devam eden Rus gölge filosuna hizmet veren veya herhangi bir şekilde fayda sağlayan üçüncü ülke gemilerinin de yaptırım kapsamına alınmaya başladığını duyurmuştur.

Banka ve Kripto Sektöre Etkileri

21. Yaptırım Paketi, Rusya ve Belarus’ta bulunan yüzden fazla banka ve kripto operatörü hedef almıştır. Finans sektörü açsından doğrudan Moskova Borsası’nın yaptırım listelerine eklenmesi[4] dahil olmak üzere 94 banka ve büyük finans kuruluşuna yönelik varlık dondurma ve fon sağlama yasağı uygulaması, ayrıca 33 Rus kredi ve finans kuruluşunu daha kapsayacak şekilde işlem yasağını genişletmesiyle SWIFT sisteminden çıkarılması dikkat çekmiştir. Son durumda Rusya’nın uluslararası 213 kredi kuruluşundan yarısından fazlası yaptırımlar listelerinde bulunuyor.

Ayrıca Rusya’nın son dönemde sırtını dayadığı başlıca sektörlerden biri olan kripto para hizmeti sektöründe; Gürcistan, Panama, BAE, Marshall Adaları, Kırgızistan ve Belarus merkezli 14 aktörün işlem yasağı kapsamına dahil edilmesiyle AB’nin Rus ekonomisine katkı sağlayan üçüncü ülke kripto hizmetlerine yönelik tam yasak uygulama yönünde kapsam genişletmesini ilk defa uyguladığını görmekteyiz.

Enerji Sektörüne Etkileri

21. Yaptırım Paketi ile AB, olası bir İran-ABD çatışmasında petrolde yaşanabilecek dalgalanmalardan Rusya'nın faydalanmasını engellemek amacıyla; 18. Yaptırım Paketi'nde belirlenen varil başına 47,6 ABD doları tutarındaki tavan fiyat uygulamasının 15 Temmuz 2027 tarihine kadar devam etmesini kararlaştırmıştır.

Bu gelişmelere ek olarak ise Yunanistan’ın itirazları ve talepleri doğrultusunda ek bir muafiyet da Yaptırım Paketi’ne dahil edilmiştir. Yunanistan tarafından sıvılaştırılmış doğal gaz (“LNG”)’ın yasaklanmasının Rusya’ya zarar vermeyeceği, yalnızca pazar payını kaydıracağı şeklinde gerekçelendirilen muafiyet kapsamında AB, LNG tankeri satışları için üçüncü ülkelere yönelik bir sıkı bir bildirim yükümlülüğü getirerek bu bildirim ve hacim şartlarına tabi olması kaydıyla bir yıllık geçici bir muafiyet mekanizması tanındığı belirtilmiştir. Ancak LNG terminal hizmetleri yasağının, Rus şirketlerinin kontrolündeki üçüncü ülke operatörlerini de kapsadığı net bir şekilde belirtilmiştir.

Gölge Filoya Etkileri

AB, yaptırım kısıtlamalarını genişleterek önceden yaptırım uygulanan 632 gemiye ek olarak 41 yeni gemiyi listeleyerek yaptırıma tabi tutmuştur. Burada önemli husus, ilk kez gölge filoya yakıt ikmali (bunkering) ve hizmet sağlayan veya bu filodan fayda sağlayan üçüncü ülke gemilerini ve ekosistemdeki 9 aktörünün hedef alınmasıdır.

Yaptırım Paketi kapsamında, yaptırımları dolanan  petrol tüccarına işlem yasağı getirilirken; LNG tankerlerinin yeniden satışına (resale) ilişkin kısıtlayıcı düzenlemeler de yürürlüğe konulmuştur. Ayrıca rafineriler ve petrol sektöründe faaliyet gösteren 19 aktör yaptırım listesine alınmış, bu doğrultuda Gürcistan'daki Kulevi rafinerisine 6 ay sonra yürürlüğe girecek bir işlem yasağı uygulanmıştır.

Askeri Endüstriye ve Ticarete Etkileri

Rusya'nın askeri kapasitesini ve özellikle uzun menzilli İHA üretimini hedef alan paket kapsamında; 37'si davan/İHA tedarik zinciriyle ilişkili olmak üzere toplam 56 kişi ve şirket yaptırım listesine alınmıştır. Ayrıca yaptırımların etrafından dolanılmasını önlemek amacıyla Türkiye (4), Çin/Hong Kong (14) ve BAE gibi üçüncü ülkelerdeki 27 kuruluşun da dahil olduğu 51 yeni tüzel kişiliğe çift kullanımlı teknoloji ve CNC tezgahları için sıkılaştırılmış ihracat kısıtlamaları getirilmiştir.

AB, Rus havacılık ve savunma sanayiinde kullanılan özel metal tozları ile İHA teknolojilerini kapsayan ürünlere yeni ihracat yasakları getirirken; bakır, nikel ve cevher gibi Rusya'ya önemli gelir sağlayan 60 milyon avro değerindeki ürünlerin ithalatına da kısıtlama koymuştur. Benzer ticaret kısıtlamaları ve ithalat yasakları, Rusya ile eş zamanlı olarak Belarus'a karşı da yürürlüğe konulmuştur.

Hukuki Koruma ve Yargı Tedbirleri

21. Yaptırım Paketi ile, 20. Yaptırım Paketi’nde atılan adımlar ilerletilerek AB yaptırımlarına misilleme olarak Rus mahkemelerinde açılan haksız davalara karşı AB üye devletlerinin Rus yargı kararlarını tanıma ve icra etme yükümlülüğünü kaldırılmış; aynı zamanda Rus yargı mercilerinin kararlarının icrasını engellemek için AB mahkemelerinin ihtiyati tedbir kararı verebileceği belirtilmiştir. Ek olarak, AB şirketlerinin zararlarını tazmin etmek amacıyla AB içindeki Rus olmayan sözleşme taraflarına dava açma imkanı da tanınmıştır.

Sonuç

Anlaşıldığı üzere AB 21. Yaptırım Paketi, finansal ve enerji sektörleri ekosisteminden gölge filoya ve üçüncü ülkelerdeki aracı aktörlere kadar Rusya'nın yaptırımları dolanma yollarını sistematik olarak daraltarak bir kez daha Rus savaş ekonomisi üzerindeki maliyet baskısını artırmayı amaçlamıştır. Bu, önümüzdeki süreçte kabul edilecek yeni paketlerin odağının doğrudan sektör kısıtlamalarından ziyade, yaptırımların etrafından dolanılmasını engelleyen türev tedbirlere ve dolaylı kısıtlamalar ve yaptırımlara kayacağını işaret etmektedir.

Tavan fiyat uygulamasının devam ettirilmesi ve üçüncü ülkelere dair kısıtlamalar, Rus ekonomisinin tedarik ile gelir kanallarını daraltmayı hedeflerken, Yaptırım Paketi’nde yer alan geçici muafiyetler ile koruma mekanizmaları, AB'nin yaptırım rejimini kendi stratejik ve ekonomik öncelikleri doğrultusunda esnettiği pragmatik yaklaşımı ortaya koymaktadır.

Kaynakça

21st package of sanctions: EU hits Russian energy, financial services and crypto hard. (2026, 07 23). Avrupa Konseyi: https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/07/23/21st-package-of-sanctions-eu-hits-russian-energy-financial-services-and-crypto-hard/ adresinden alındı

Brick by brick, the EU is dismantling Russia's war economy. (2026, 07 23). Avrupa Birliği Dış İlişkiler Servisi: https://www.eeas.europa.eu/eeas/brick-brick-eu-dismantling-russias-war-economy_en adresinden alındı

EU adopts 21st package of sanctions against Russia. (2026, 07 23). Avrupa Komisyonu: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_26_1680 adresinden alındı

EU agrees on new round of sanctions against Russia. (2026, 07 23). DW: https://www.dw.com/en/eu-agrees-on-new-round-of-sanctions-against-russia/a-78081102 adresinden alındı