İş Etiği ve Örgütsel Bağlılık: Kişisel Değerlerden Etik İklime

Giriş

İş etiği, iş yaşamında doğru ve yanlış davranışları belirleyen ahlaki ilke ve kurallar bütünüdür. Bu ilkeler, yalnızca bireylerin kararlarını değil; şirketlerin çalışan davranışlarını yönlendiren uygulamalarını, kültürünü ve paydaşlarla ilişkilerini de şekillendirir. İş etiğinin benimsendiği örgütlerde güven, dürüstlük ve sorumluluk duygusu güçlenirken; etik dışı davranışların yaygın olduğu ortamlarda şirket içi ve dışı ilişkiler zayıflayabilir.

İş Etiği Nedir?

İş etiği, iş hayatında mal ve hizmet üretilirken ve tüketilirken hangi davranışların doğru, hangilerinin yanlış olduğunu inceleyen bir alandır. Doğru ya da yanlış olarak tanımladığımız durumlar ahlaki bir zemine dayandığı için, iş etiği de aslında iş dünyasındaki ahlaki kurallarla ilgilidir.

İş yaşamında uygun, kabul edilebilir davranış ve eylemler olduğu gibi, kabul edilemeyen, yanlış sayılan davranış ve eylemler de vardır. Bu nedenle iş etiği, iş dünyasında neyin yapılması, neyin yapılmaması gerektiğini ortaya koyan bir anlayışı ifade eder.[1]

İş Etiğinin Önemi

İş etiği, insanların sahip oldukları değerleri, tutumlarını ve duygularını şekillendirerek onların daha verimli ve etkili çalışmalarına zemin hazırlar. İş etiğine uygun davranan şirketler, hem iç çevresinden (çalışanlar, yöneticiler vb.) hem de dış çevresinden (müşteriler, tedarikçiler, toplum vb.) gördüğü destek sayesinde varlığını sürdürür, gelişme ve büyüme konusunda daha güçlü bir konuma gelir. Güven, sorumluluk ve dürüstlük sadece bireylerin değil, şirketlerin başarısı için de temel unsurlardır. Bu nedenle iş yerlerinde etik kurallara uygun davranışların benimsenmesi hem çalışanların hem de şirketlerin performansı için önemlidir. Taraflar arasında güven duygusunun oluşması, iş birliğini güçlendirir, ilişkilerde açıklığı artırır. Böylece belirsizlik ve korku azalır; zaman ve enerji daha yapıcı ve olumlu işlere yönlendirilebilir.

İş etiğinin bulunmadığı bir ortamda, şirketlerin çıkar gruplarıyla (müşteriler, tedarikçiler, çalışanlar vb.) ilişkileri zayıflar ve bozulur. Bu durumda gerekli kaynaklara düzenli, sürekli, zamanında ve düşük maliyetle ulaşmak giderek güçleşir. Ayrıca, üretilen mal ve hizmetleri satın alanlar, şirkete olan güvenlerini kaybederek alıcı olmaktan uzaklaşırlar. Müşteriler başka şirketlerle çalışmayı tercih edebilir, buna bağlı olarak satışlar düşer, siparişler azalır ve sonuçta şirketin kârında da önemli ölçüde azalma meydana gelebilir.

İş Etiğine Kişisel ve Örgütsel Bakış

1.   Kişisel Bakış

Kişisel bakış açısından iş etiği, bireyin iş yaşamındaki ahlaki sorumluluklarını ve topluma karşı yükümlülüklerini fark edip bunları bilinçli biçimde üstlenmesini ifade eder. Bu çerçevede kişi, işine ilişkin eylemlerinde hem kendi davranışlarının hem de ilişki kurduğu etik değerini sorgular; eylemlerinin sonuçlarını sadece kendisi açısından değil, başkaları ve toplum üzerindeki etkileriyle birlikte değerlendirir. İşle ilgili kararlar alırken nerede özgür olduğunu, nerede başkalarının hak ve özgürlüklerini gözetmek zorunda olduğunu düşünür; kendisini belirli davranışlara iten dürtülerin, değerlerin ve “iyi” saydığı hedeflerin ne kadar ahlaki temellere dayandığını sorgular. Böylece iş yaşamında “iyi” ve “kötü”yü ayırt etmeye, karar verirken hangi etik ölçütlere dayanması gerektiğini belirlemeye çalışır; görev bilinci, erdem, sorumluluk ve “en yüksek iyi” gibi kavramları kendi değer dünyası içinde anlamlandırarak günlük iş pratiklerine yansıtır.[2]

2.   Örgütsel Bakış

Örgütlerin, çalışanlarının etik ya da etik olmayan davranışlarından sorumlu sosyal aktörler olduğuna dair giderek artan bir inanç vardır.[3] Bu bağlamda iş etiği yalnızca bireysel karar ve davranışlarla sınırlı değildir; şirketin de çalışanları yönlendiren etik ilke, kural ve uygulamalarla bir çerçeve oluşturmasını gerektirir. Örgütsel açıdan iş etiği, şirketin çalışan davranışlarını yönlendiren etik ilkeleri belirlemesi, bunları uygulamaya aktarması ve şirket kültürünün bir parçası hâline getirmesidir. Bu süreç örgütte bir etik iklim oluşturur. Etik iklimin güçlü olduğu şirketlerde adalet, şeffaflık ve güven algısı artar; bu da çalışanların şirkete yönelik aidiyet duygusunu güçlendirerek örgütsel bağlılığı destekler.

Örgütsel Bağlılık

Örgütsel bağlılık, sadece bireyin çalıştığı şirkete sadık olması değil, aynı zamanda bu bağlılığın örgüt içinde bir kültür haline gelmesi anlamına gelir. Başka bir deyişle, örgütsel bağlılık, örgütte yer alan kişilerin ortak amaçlar doğrultusunda birlikte ve uyum içinde hareket etmeleri olarak görülebilir. Ayrıca örgütsel bağlılık, çalışanın örgütle kurduğu güçlü bağın ve kendisini o örgütün önemli bir üyesi, ayrılmaz bir parçası olarak görme düzeyinin ifadesidir.[4] Örgütsel bağlılık, çalışanın yalnızca kendi çıkarlarını düşünmemesi, aynı zamanda şirketin çıkarlarını da sahiplenmesi ve kendini bu çıkarlar doğrultusunda adaması anlamına gelir. Örgütsel bağlılığı yüksek olan bir çalışan, örgüt için faydalı olan her durumda sorumluluk almaya hazır olur ve bu tür süreçlerde isteyerek, gönüllü biçimde görev üstlenir. Bu durum, diğer çalışanların da şirkete karşı daha olumlu bir tavır geliştirmesinde etkili bir unsur olarak görülebilir.[5]

Literatürden Örnekler

Literatürde örgütsel bağlılık ve iş etiği arasındaki ilişkiyi inceleyen pek çok araştırma bulunmaktadır. Bu çalışmalarda özellikle çalışanların iş etiğine yönelik kişisel algı, tutum ve değerlerinin, örgüte duydukları bağlılık düzeyi üzerinde nasıl etkili olduğu vurgulanmaktadır.

Örneğin;

• Cullen ve arkadaşları (2003) etik içerikli davranışların örgütsel bağlılık üzerindeki etkilerini incelemiş ve olumlu etik davranışların çalışanların örgüte olan bağlılıklarını artırdığını, buna karşılık egoist yaklaşımların bağlılığı olumsuz yönde etkilediğini tespit etmiştir. Bu durum, etik değerlere bağlı bir yönetim anlayışının örgütsel bağlılığı güçlendirdiğini göstermektedir. [6]

Literatürdeki çalışmalar genel olarak değerlendirildiğinde, örgütlerde etik iklimin ve etik değerlere dayalı uygulamaların güçlendirilmesinin, özellikle çalışanların iş etiğine yönelik kişisel değer ve algılarıyla uyumlu olduğu ölçüde, örgütsel bağlılık düzeylerini artırdığı söylenebilir. Çalışanların benimsediği bireysel etik anlayışıyla örtüşen etik değerlere sahip bir örgüt kültürü, onların şirkete duyduğu güveni, sadakati ve motivasyonu destekleyerek örgütsel performansa katkı sağlamaktadır.

Sonuç

Sonuç olarak iş etiği, bireyin iş yaşamındaki sorumluluk bilinciyle hareket etmesini sağladığı gibi, örgütün etik ilke ve uygulamalarla güçlü bir etik iklim oluşturmasına da zemin hazırlar. Etik iklimin güçlenmesi; adalet, şeffaflık ve güven algısını artırarak çalışanların aidiyet duygusunu ve örgütsel bağlılığını destekler. Literatürdeki bulgular da etik davranışların örgütsel bağlılığı artırdığını, etik dışı yaklaşımların ise bu bağlılığı zayıflattığını göstermektedir. Bu nedenle şirketlerin etik değerleri sadece yazılı kurallar olarak değil, günlük iş süreçlerine yansıyan bir kültür olarak yaşatması; hem çalışan tutumlarını olumlu yönde etkileyerek performansı artıracak hem de şirketin uzun vadeli sürdürülebilirliğine katkı sağlayacaktır.

Kaynakça

Doğan, N. (2009, 12 01). İş Etiği ve İşletmelerde Etik Çöküş. SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 8(16), s. 180-200. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/289383#:~:text=%C4%B0%C5%9F%20eti%C4%9Fi%2C%20%E2%80%9Ci%C5%9F%20d%C3%BCnyas%C4%B1ndaki%20mal,davran%C4%B1%C5%9Flar%20ve%20eylemler%20de%20vard%C4%B1r adresinden alındı

İnci Bolat, O. (2006, 05 01). İş Etiği Olgusu Üzerine Ayrıntılı Bir Kavramsal Değerlendirme: İş Etiği ve Verimlilik İlişkisi. Dergi Park: https://dergipark.org.tr/tr/pub/verimlilik/article/331520 adresinden alındı

Sarıyıldız, A. Y. (2019, 09). rgütsel Bağlılık ile İş Etiği Arasındaki İlişkinin Sağlık Çalışanları Tarafından Değerlendirilmesi . Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), s. 116-130. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/813441 adresinden alındı

Victor, B. I., & Cullen, J. B. (2008, 05). The Organizational Bases of Ethical Work Climates. ResearchGate: https://www.researchgate.net/publication/228298420_The_Organizational_Bases_of_Ethical_Work_Climates adresinden alındı